Trong nhiều năm trở lại đây, khi nhắc đến startup, người ta thường liên tưởng ngay đến các ứng dụng di động, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo hay blockchain. Hệ sinh thái khởi nghiệp dường như mặc định rằng: muốn khởi nghiệp, phải có yếu tố công nghệ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải mọi startup đều cần công nghệ ngay từ đầu, và càng không phải startup nào “gắn mác công nghệ” cũng có cơ hội thành công cao hơn.

Về bản chất, startup là mô hình doanh nghiệp được thiết kế để tìm kiếm và kiểm chứng một mô hình kinh doanh có khả năng tăng trưởng nhanh và bền vững. Trong quá trình đó, công nghệ có thể đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, là nền tảng cốt lõi, hoặc chỉ là yếu tố bổ trợ ở một giai đoạn nhất định.

Vấn đề phát sinh khi nhiều startup nhầm lẫn giữa công nghệ và giá trị cốt lõi. Không ít dự án bắt đầu bằng câu hỏi “chúng ta sẽ xây app gì?”, “áp dụng AI ra sao?” thay vì “khách hàng đang gặp vấn đề gì?” và “giải pháp nào thực sự cần thiết?”. Khi công nghệ trở thành mục tiêu tự thân, thay vì phục vụ bài toán thị trường, startup dễ rơi vào trạng thái đầu tư lớn nhưng không tạo ra giá trị thực.

Trong thực tế, rất nhiều vấn đề của thị trường có thể được giải quyết hiệu quả bằng mô hình vận hành thông minh, dịch vụ tốt hơn hoặc cách tiếp cận khách hàng khác biệt, thay vì công nghệ phức tạp. Các startup trong lĩnh vực F&B, nông nghiệp, giáo dục, logistics truyền thống hay dịch vụ địa phương thường khởi đầu bằng việc tối ưu quy trình, kết nối nguồn lực hoặc cải thiện trải nghiệm người dùng. Ở những giai đoạn đầu, việc sử dụng các công cụ sẵn có – từ mạng xã hội, phần mềm quản lý đơn giản đến các nền tảng trung gian – đôi khi mang lại hiệu quả cao hơn so với việc tự phát triển hệ thống công nghệ tốn kém. Điều này cho phép startup kiểm chứng nhu cầu thị trường nhanh hơn, chi phí thấp hơn và linh hoạt hơn. Dù không phải startup nào cũng cần công nghệ ngay từ đầu, nhưng trong nhiều mô hình, công nghệ lại là điều kiện tiên quyết để mở rộng quy mô. Các nền tảng kết nối, thương mại điện tử, fintech, edtech hay healthtech gần như không thể vận hành hiệu quả nếu thiếu hạ tầng công nghệ phù hợp. Trong các trường hợp này, công nghệ không chỉ giúp tự động hóa quy trình, mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn, thông qua dữ liệu, khả năng cá nhân hóa dịch vụ và tốc độ phục vụ thị trường. Tuy nhiên, điểm mấu chốt vẫn nằm ở việc công nghệ được xây dựng để giải quyết một nhu cầu đã được xác thực, chứ không phải để “trình diễn” năng lực kỹ thuật.

Thực tế cho thấy, không ít startup thất bại không phải vì thiếu công nghệ, mà vì đầu tư quá sớm và quá nhiều vào công nghệ. Việc xây dựng một sản phẩm hoàn chỉnh, nhiều tính năng, trong khi chưa hiểu rõ khách hàng, khiến startup rơi vào vòng xoáy cạn kiệt nguồn lực. Ngoài ra, việc tự gắn nhãn “startup công nghệ” đôi khi tạo áp lực phải tăng trưởng nhanh, gọi vốn sớm và mở rộng quy mô khi mô hình kinh doanh chưa đủ vững. Trong bối cảnh nguồn vốn ngày càng thận trọng, những startup chưa chứng minh được dòng tiền và giá trị thực rất dễ bị đào thải. Một nguyên tắc được nhiều chuyên gia khởi nghiệp đồng thuận là: thị trường đi trước, công nghệ theo sau. Startup cần tập trung trả lời ba câu hỏi cốt lõi: ai là khách hàng, vấn đề của họ là gì và họ sẵn sàng trả tiền cho giải pháp nào. Chỉ khi những câu hỏi này có lời giải rõ ràng, việc đầu tư vào công nghệ mới thực sự có ý nghĩa. Ở giai đoạn đầu, công nghệ có thể rất “thô sơ”: bảng tính, biểu mẫu trực tuyến, thậm chí là quy trình thủ công. Nhưng chính sự đơn giản đó giúp startup học nhanh, điều chỉnh nhanh và tránh rủi ro không cần thiết. Khi mô hình đã chứng minh được hiệu quả, công nghệ sẽ trở thành đòn bẩy để tăng tốc.

Một thực tế không thể phủ nhận là công nghệ không thể cứu một mô hình kinh doanh yếu. Dù ứng dụng có hiện đại đến đâu, nếu không có chiến lược thị trường rõ ràng, đội ngũ phù hợp và khả năng thực thi hiệu quả, startup vẫn khó đi xa. Ngược lại, nhiều startup bắt đầu rất “low-tech” nhưng sở hữu tư duy kinh doanh sắc bén, hiểu khách hàng sâu sắc và biết tận dụng nguồn lực đúng lúc. Khi cần, họ hoàn toàn có thể tích hợp công nghệ để nâng cấp mô hình, thay vì bị lệ thuộc vào nó ngay từ đầu. Tựu trung lại, công nghệ là một lợi thế quan trọng, nhưng không phải là điều kiện bắt buộc cho mọi startup. Điều quan trọng hơn là startup cần xác định đúng vai trò của công nghệ trong mô hình kinh doanh của mình: là nền tảng cốt lõi, là công cụ hỗ trợ hay chỉ là yếu tố tăng cường ở một giai đoạn nhất định. Trong bối cảnh hệ sinh thái khởi nghiệp ngày càng đa dạng, việc thoát khỏi “áp lực phải làm công nghệ” có thể giúp nhiều startup tập trung hơn vào giá trị thực, khách hàng thực và bài toán thực của thị trường. Và chính từ đó, những quyết định đầu tư công nghệ – khi chúng xuất hiện – sẽ trở nên đúng lúc và hiệu quả hơn.

CASIC tổng hợp