Khi biến đổi khí hậu và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” trở thành cam kết toàn cầu, đầu tư xanh không còn là xu hướng mang tính khuyến khích mà đang định hình lại cấu trúc của nền kinh tế thế giới. Với cộng đồng khởi nghiệp, đây chính là “làn sóng” mới mở ra không gian phát triển rộng lớn trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, công nghệ sạch, nông nghiệp bền vững, giao thông xanh và tài chính khí hậu.

Trong nhiều thập niên qua, tăng trưởng kinh tế thường đi kèm khai thác tài nguyên và phát thải cao. Tuy nhiên, mô hình này đang dần nhường chỗ cho kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Tại Liên minh châu Âu, APEC hay ASEAN, dòng vốn xanh ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong chiến lược tài chính và đầu tư. Điều này không chỉ tác động đến các tập đoàn lớn mà còn mở ra cơ hội cho startup tham gia vào chuỗi giá trị mới.

Đầu tư xanh được hiểu là dòng vốn trực tiếp hoặc gián tiếp vào các dự án, công nghệ và mô hình kinh doanh góp phần bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu. Ở cấp độ hệ sinh thái, đầu tư xanh gắn với tài chính xanh, thị trường carbon, hạ tầng khí hậu và các công cụ tài chính bền vững. Đây chính là “sân chơi” nơi nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp có thể tham gia bằng các giải pháp công nghệ và mô hình sáng tạo.

Xu thế toàn cầu và những gợi mở chính sách cho Việt Nam.

Theo các báo cáo quốc tế, thế giới cần huy động khoảng 4.300 tỷ USD mỗi năm đến năm 2030 để giữ mức tăng nhiệt độ không quá 1,5°C, trong khi dòng vốn hiện tại vẫn còn khoảng cách lớn so với nhu cầu. Khoảng trống này đồng nghĩa với dư địa thị trường rất rộng cho các doanh nghiệp cung cấp giải pháp xanh, từ năng lượng mặt trời, điện gió, pin lưu trữ đến công nghệ tiết kiệm năng lượng và quản lý phát thải.

Thị trường tài chính xanh toàn cầu đã tăng trưởng nhanh trong thập kỷ qua. Tổng giá trị phát hành các công cụ nợ xanh và bền vững đã vượt hàng nghìn tỷ USD, với trái phiếu xanh chiếm tỷ trọng lớn. Không chỉ chính phủ hay định chế tài chính, doanh nghiệp tư nhân ngày càng trở thành chủ thể phát hành và huy động vốn xanh. Điều này cho thấy nhà đầu tư đang tìm kiếm các dự án có tác động môi trường tích cực, đồng thời bảo đảm hiệu quả tài chính dài hạn.

Về phân bổ dòng vốn, năng lượng tái tạo và giao thông bền vững là hai lĩnh vực thu hút nhiều nguồn lực nhất. Đây cũng là hai mảng giàu tiềm năng khởi nghiệp tại Việt Nam, nơi nhu cầu điện sạch, phương tiện giao thông ít phát thải và hạ tầng thông minh ngày càng gia tăng. Bên cạnh đó, nông nghiệp bền vững và công nghệ quản lý tài nguyên cũng mở ra cơ hội cho các mô hình startup dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Ở Việt Nam, cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đặt ra yêu cầu chuyển đổi sâu rộng trong cấu trúc kinh tế. Việc ban hành danh mục phân loại xanh là bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa hoạt động đầu tư xanh và tạo cơ sở pháp lý để huy động vốn. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả dòng vốn quốc tế, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện tiêu chuẩn, nâng cao minh bạch thông tin và phát triển thị trường tài chính xanh đồng bộ.

Từ góc nhìn khởi nghiệp, có ba gợi mở quan trọng. Thứ nhất, startup cần gắn mô hình kinh doanh với tiêu chí ESG và chuẩn mực quốc tế ngay từ đầu, bởi đây là điều kiện tiên quyết để tiếp cận vốn xanh. Thứ hai, việc đa dạng hóa công cụ tài chính như trái phiếu xanh, tín chỉ carbon hay mô hình tài chính hỗn hợp công – tư sẽ giúp mở rộng cơ hội huy động nguồn lực. Thứ ba, hệ sinh thái hỗ trợ bao gồm dữ liệu môi trường minh bạch, cơ chế công bố thông tin và khung pháp lý ổn định là nền tảng để doanh nghiệp trẻ tự tin phát triển dài hạn.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, đầu tư xanh không chỉ là câu chuyện bảo vệ môi trường mà còn là chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi chính sách phù hợp và hệ sinh thái tài chính xanh được củng cố, làn sóng khởi nghiệp xanh có thể trở thành động lực mới cho tăng trưởng, tạo ra các doanh nghiệp công nghệ sạch mang thương hiệu Việt.

CASIC TỔNG HỢP