Khi trí tuệ nhân tạo bùng nổ mạnh mẽ và len lỏi vào mọi lĩnh vực của đời sống, câu chuyện xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo không chỉ là vấn đề quản lý nhà nước mà còn tác động trực tiếp đến hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ. Với các startup AI, hành lang pháp lý rõ ràng vừa là “lan can an toàn”, vừa là bệ phóng để phát triển dài hạn.

Tại phiên thảo luận Tổ 11 sáng 21/11/2025, nhiều đại biểu đã nêu quan điểm xoay quanh việc ban hành Luật AI. Một số ý kiến lo ngại việc lập luật riêng có thể vội vàng, chồng chéo; trong khi nhóm khác khẳng định cần có khung pháp lý sớm để bắt kịp xu thế toàn cầu. Từ góc nhìn khởi nghiệp, đây là tín hiệu cho thấy AI đã bước sang giai đoạn cần được định hình bằng thể chế, thay vì chỉ vận hành dựa trên nghị quyết hay văn bản dưới luật.

Việc đặt mục tiêu Việt Nam thuộc nhóm dẫn đầu khu vực về nghiên cứu và phát triển AI, có doanh nghiệp làm chủ công nghệ chiến lược, mở ra cơ hội lớn cho cộng đồng startup. Tuy nhiên, đi kèm cơ hội là bài toán rủi ro đạo đức AI, từ phát tán nội dung sai lệch, xâm phạm dữ liệu cá nhân đến tác động tâm lý đối với người dùng trẻ tuổi. Điều này buộc các doanh nghiệp khởi nghiệp phải xây dựng sản phẩm theo hướng minh bạch, có trách nhiệm và kiểm soát rủi ro ngay từ khâu thiết kế.

Một nội dung được quan tâm là phân loại mức độ rủi ro AI. Nếu khung rủi ro được thiết kế linh hoạt, phù hợp từng lĩnh vực và từng nhóm đối tượng, startup sẽ có cơ sở để định vị sản phẩm của mình ở phân khúc phù hợp, đồng thời chuẩn bị các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình tuân thủ cần thiết. Quản lý hiệu quả không phải là rào cản, mà chính là nền tảng để thúc đẩy phát triển bền vững.

Trưởng Đoàn ĐBQH Thành phố Cần Thơ Nguyễn Tuấn Anh phát biểu tại phiên thảo luận.

Vấn đề thành lập Quỹ Phát triển AI quốc gia cũng được thảo luận sôi nổi. Nếu được thiết kế minh bạch, gắn với cơ chế giám sát chặt chẽ và phối hợp với các quỹ hiện có, đây có thể trở thành nguồn lực quan trọng hỗ trợ nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm AI. Với startup, đặc biệt là doanh nghiệp giai đoạn đầu, tiếp cận vốn cho nghiên cứu – phát triển luôn là thách thức lớn. Một quỹ chuyên biệt có thể giúp giảm áp lực tài chính, tạo điều kiện để ý tưởng công nghệ được thử nghiệm trong môi trường kiểm soát.

Tuy nhiên, bài toán “cân bằng” giữa quản lý và thúc đẩy phát triển cần được hiểu theo hướng linh hoạt thay vì đối xứng cứng nhắc. Mỗi cấp độ rủi ro, mỗi lĩnh vực ứng dụng và mỗi giai đoạn phát triển của doanh nghiệp sẽ cần cơ chế khác nhau. Chính sách thử nghiệm có kiểm soát, ưu đãi thuế, hỗ trợ đào tạo nhân lực hay sandbox công nghệ sẽ là công cụ quan trọng giúp startup AI trưởng thành trong môi trường pháp lý an toàn.

Dự thảo Luật AI đang được hoàn thiện với nhiều ý kiến đa chiều, nhưng điểm chung là sự thống nhất về tính cấp thiết. Với cộng đồng khởi nghiệp, đây là thời điểm quan trọng để chuẩn hóa mô hình kinh doanh, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và xây dựng sản phẩm theo chuẩn quốc tế.

Khi hành lang pháp lý được thiết lập đúng hướng, AI tại Việt Nam không chỉ phát triển nhanh mà còn phát triển có trách nhiệm. Và trong bức tranh đó, startup công nghệ sẽ không chỉ là người ứng dụng công nghệ mới, mà là lực lượng kiến tạo giá trị, đóng góp vào năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.

CASIC TỔNG HỢP