Trong nhiều thập kỷ, khởi nghiệp thường được gắn với mục tiêu tăng trưởng nhanh và tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, những biến động lớn của thế giới – từ khủng hoảng môi trường, đứt gãy chuỗi cung ứng đến thay đổi trong hành vi tiêu dùng – đang buộc hệ sinh thái khởi nghiệp phải nhìn lại cách tạo ra giá trị. Khởi nghiệp bền vững (Sustainable Startup) không còn là lựa chọn mang tính đạo đức đơn thuần, mà đang dần trở thành chiến lược phát triển tất yếu trong xu thế toàn cầu.

Khởi nghiệp bền vững là gì?

Khởi nghiệp bền vững được hiểu là mô hình doanh nghiệp ngay từ khi hình thành đã tích hợp đồng thời ba trụ cột: hiệu quả kinh tế, trách nhiệm môi trường và giá trị xã hội. Thay vì theo đuổi tăng trưởng bằng mọi giá, startup bền vững tìm cách giải quyết các vấn đề dài hạn của xã hội thông qua những mô hình kinh doanh có khả năng tự nuôi sống và mở rộng. Trên thế giới, khái niệm này gắn liền với các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc, cũng như xu hướng ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) đang ngày càng chi phối dòng vốn đầu tư toàn cầu.

Một trong những động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy khởi nghiệp bền vững là sự thay đổi trong hành vi nhà đầu tư và người tiêu dùng. Các quỹ đầu tư mạo hiểm, đặc biệt tại châu Âu và Bắc Mỹ, ngày càng ưu tiên những startup có chiến lược ESG rõ ràng, minh bạch và có thể đo lường tác động. Song song đó, người tiêu dùng – nhất là thế hệ trẻ – sẵn sàng trả giá cao hơn cho những sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường và có trách nhiệm xã hội. Điều này tạo ra thị trường mới cho các startup hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp bền vững, công nghệ khí hậu (climate tech) hay giáo dục và y tế cộng đồng.

Từ góc độ kinh doanh, khởi nghiệp bền vững mở ra không gian đổi mới sáng tạo rộng lớn. Nhiều vấn đề toàn cầu chưa có lời giải hiệu quả đang trở thành “mảnh đất” cho startup khai phá, từ giảm phát thải carbon, quản lý chất thải, đến tối ưu sử dụng tài nguyên và cải thiện sinh kế cho cộng đồng yếu thế. Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo giúp startup đo lường tác động, tối ưu quy trình và mở rộng mô hình bền vững với chi phí thấp hơn. Công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà còn là đòn bẩy giúp các mô hình bền vững đạt được quy mô cần thiết để tạo ra tác động thực sự.

Dù tiềm năng lớn, khởi nghiệp bền vững cũng đối mặt với không ít thách thức. Một trong những rào cản phổ biến là thời gian hoàn vốn dài. Nhiều mô hình bền vững đòi hỏi đầu tư ban đầu lớn, trong khi lợi nhuận không đến ngay, gây khó khăn cho startup trong giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, việc đo lường và chứng minh tác động vẫn là bài toán nan giải. Không phải startup nào cũng có đủ năng lực và nguồn lực để xây dựng hệ thống đo lường ESG một cách bài bản, minh bạch. Thiếu chuẩn mực chung và khung pháp lý đồng bộ cũng khiến nhiều mô hình khó mở rộng sang các thị trường khác nhau.

Một ngộ nhận phổ biến là startup bền vững phải chấp nhận lợi nhuận thấp. Thực tế cho thấy, nhiều mô hình bền vững có khả năng tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn nhờ tiết kiệm tài nguyên, xây dựng thương hiệu uy tín và gắn kết chặt chẽ với cộng đồng khách hàng. Khi các quy định về môi trường ngày càng siết chặt, những startup đi trước trong chuyển đổi bền vững có thể thích ứng nhanh hơn và tránh được chi phí điều chỉnh lớn trong tương lai. Từ góc độ chiến lược, bền vững không phải là chi phí, mà là khoản đầu tư cho khả năng tồn tại lâu dài.

Trong bối cảnh hiện nay, những startup biết gắn tăng trưởng với trách nhiệm, đổi mới với tác động và lợi nhuận với giá trị lâu dài sẽ có nhiều cơ hội đứng vững. Khởi nghiệp bền vững, vì thế, không chỉ là xu thế toàn cầu, mà còn là con đường chiến lược cho những doanh nghiệp muốn đi xa và đi lâu.

CASIC tổng hợp