Lời khuyên khởi nghiệp từ đam mê là lời khuyên quen thuộc mà nhiều người trẻ thường nghe khi bắt đầu nghĩ đến con đường lập nghiệp. Tuy nhiên, cũng có không ít ý kiến cho rằng khởi nghiệp thành công phải bắt đầu từ thị trường, nơi có nhu cầu thật và khả năng sinh lợi rõ ràng. Vậy khi khởi nghiệp, nên chọn đam mê hay chọn thị trường? Đây không phải là câu hỏi có đáp án đúng – sai tuyệt đối, mà là vấn đề cần được nhìn nhận một cách thực tế và cân bằng.

Trước hết, đam mê trong khởi nghiệp có vai trò quan trọng nhưng thường bị hiểu sai. Đam mê không chỉ là “thích” hay “có hứng thú nhất thời”, mà là sự quan tâm sâu sắc, lâu dài và sẵn sàng theo đuổi ngay cả khi gặp khó khăn. Trong hành trình khởi nghiệp đầy áp lực, đam mê giúp founder duy trì động lực, kiên trì vượt qua thất bại và không dễ dàng bỏ cuộc khi kết quả chưa như mong đợi. Nhiều dự án khởi nghiệp thành công bắt nguồn từ việc người sáng lập nhận thấy một vấn đề gắn liền với chính trải nghiệm cá nhân của mình.

Tuy nhiên, đam mê không đồng nghĩa với khả năng tạo ra thị trường. Một sai lầm phổ biến là khởi nghiệp chỉ vì yêu thích một lĩnh vực nào đó mà không kiểm chứng xem có đủ khách hàng sẵn sàng chi trả hay không. Thực tế cho thấy rất nhiều người đam mê ẩm thực, thời trang, nghệ thuật hay công nghệ, nhưng không phải ai cũng có thể biến đam mê đó thành một mô hình kinh doanh bền vững. Khi thị trường không tồn tại hoặc quá nhỏ, đam mê dù lớn đến đâu cũng khó duy trì doanh nghiệp lâu dài.

Ở chiều ngược lại, chọn thị trường nghĩa là bắt đầu từ việc phân tích nhu cầu, hành vi khách hàng và khả năng sinh lợi. Cách tiếp cận này tập trung vào câu hỏi: “Vấn đề nào đang tồn tại và có nhiều người sẵn sàng trả tiền để giải quyết?”. Ưu điểm của việc chọn thị trường là giúp startup có cơ sở rõ ràng hơn về doanh thu, khả năng mở rộng và thu hút đầu tư. Nhiều doanh nhân thành công không khởi nghiệp từ lĩnh vực họ đam mê nhất, mà từ lĩnh vực họ nhìn thấy cơ hội lớn.

Tuy nhiên, khởi nghiệp chỉ dựa trên thị trường mà thiếu đam mê cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khi gặp khó khăn, áp lực kéo dài hoặc cạnh tranh gay gắt, founder có thể nhanh chóng mất động lực nếu không có sự gắn bó đủ sâu với lĩnh vực mình đang theo đuổi. Việc làm một công việc chỉ vì lợi nhuận mà không có sự yêu thích có thể dẫn đến kiệt sức, ra quyết định ngắn hạn và thiếu tầm nhìn dài hạn.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ: đam mê và thị trường không phải hai lựa chọn loại trừ nhau. Khởi nghiệp hiệu quả thường bắt đầu từ điểm giao nhau giữa ba yếu tố: đam mê cá nhân, năng lực của người sáng lập và nhu cầu thực tế của thị trường. Đam mê giúp founder bền bỉ, năng lực giúp thực thi tốt, còn thị trường đảm bảo dự án có cơ hội tồn tại và phát triển.

Một cách tiếp cận thực tế là không hỏi “nên chọn đam mê hay thị trường?”, mà hỏi “làm thế nào để điều chỉnh đam mê cho phù hợp với thị trường?”. Thay vì cố gắng kinh doanh mọi thứ mình thích, người khởi nghiệp có thể tìm cách ứng dụng đam mê đó để giải quyết những vấn đề cụ thể của khách hàng. Chẳng hạn, đam mê công nghệ có thể dẫn đến việc phát triển giải pháp tối ưu quy trình cho doanh nghiệp; đam mê giáo dục có thể chuyển hóa thành nền tảng học tập trực tuyến đáp ứng nhu cầu thật của người học.

Ngoài ra, đam mê cũng có thể được hình thành trong quá trình làm việc với thị trường, chứ không nhất thiết phải có sẵn ngay từ đầu. Nhiều founder ban đầu chọn thị trường vì cơ hội, nhưng càng làm càng hiểu khách hàng, càng nhìn thấy giá trị mình tạo ra và từ đó hình thành đam mê thực sự. Điều quan trọng là sự sẵn sàng học hỏi và thích nghi, thay vì cố định bản thân vào một lựa chọn duy nhất.

Đối với người mới khởi nghiệp, đặc biệt là sinh viên hoặc người chưa có nhiều kinh nghiệm, việc bắt đầu từ thị trường với quy mô nhỏ, thử nghiệm nhanh và chi phí thấp là lựa chọn an toàn hơn. Đam mê trong giai đoạn này nên được xem là động lực học hỏi, không phải yếu tố quyết định duy nhất. Khi đã hiểu rõ thị trường và tích lũy đủ kinh nghiệm, người khởi nghiệp sẽ có nhiều cơ hội hơn để kết hợp đam mê cá nhân vào mô hình kinh doanh của mình.

Tóm lại, khởi nghiệp không phải là cuộc lựa chọn “một mất một còn” giữa đam mê và thị trường. Thành công thường đến khi người khởi nghiệp biết cân bằng giữa cảm xúc và lý trí, giữa mong muốn cá nhân và nhu cầu xã hội. Đam mê giúp bạn đi xa, nhưng thị trường quyết định bạn có thể đi tiếp hay không. Chỉ khi hai yếu tố này gặp nhau, khởi nghiệp mới có cơ hội trở thành một hành trình bền vững và có ý nghĩa.

CASIC tổng hợp