Trong làn sóng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và các thành tựu của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đổi mới sáng tạo không còn là khái niệm mang tính chiến lược dài hạn mà đã trở thành “mặt trận” chính của khởi nghiệp. Với Việt Nam, đây vừa là cơ hội vàng, vừa là yêu cầu bắt buộc nếu muốn rút ngắn khoảng cách phát triển và tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới.

Không gian mới cho startup công nghệ

Sự giao thoa giữa tiến bộ công nghệ và nhu cầu phát triển bền vững đang mở ra một “không gian khởi nghiệp” rộng lớn. Các công nghệ như AI, dữ liệu lớn, nền tảng số… đang phá vỡ ranh giới truyền thống, cho phép các mô hình kinh doanh mới ra đời nhanh chóng với chi phí thấp hơn trước rất nhiều.

Tại Việt Nam, sự bùng nổ của kinh tế số đã tạo ra hàng loạt ngành nghề mới như livestream thương mại, KOL/KOC, sáng tạo nội dung số, thương mại điện tử xuyên biên giới… Quy mô thị trường của những lĩnh vực này tăng trưởng vượt bậc, cho thấy môi trường số thuận lợi có thể trở thành “bệ phóng” cho thế hệ startup trẻ.

Các kỹ sư thực hiện thử nghiệm phục vụ đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm công nghệ.

Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2024, Việt Nam xếp thứ 44/133 nền kinh tế, tiếp tục duy trì vị trí trong nhóm quốc gia dẫn đầu về đổi mới sáng tạo ở nhóm thu nhập trung bình thấp. Hệ sinh thái sáng tạo quốc gia đang chuyển động rõ rệt với khoảng 4.000 doanh nghiệp sáng tạo, trong đó xuất hiện những doanh nghiệp đạt giá trị trên 1 tỷ USD.

Tuy nhiên, đa số doanh nghiệp sáng tạo vẫn có quy mô nhỏ; năng lực mở rộng thị trường quốc tế còn hạn chế; hệ sinh thái chưa thật sự liên kết bền vững. Điều này đặt ra yêu cầu cần tái cấu trúc cách tiếp cận khởi nghiệp theo hướng chuyên nghiệp và dài hạn hơn.

Đổi mới sáng tạo – trụ cột cho thế hệ doanh nghiệp mới

Trong chiến lược phát triển mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là trụ cột đột phá. Đối với cộng đồng khởi nghiệp, đây là tín hiệu tích cực khi Nhà nước cam kết xây dựng môi trường thể chế thuận lợi hơn cho sáng tạo.

Đổi mới sáng tạo không chỉ tạo ra doanh nghiệp mới mà còn hình thành mô hình “doanh nghiệp một người” – nơi cá nhân có thể vận hành hoạt động kinh doanh nhờ nền tảng số, công cụ quản trị trực tuyến và hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ. Đây là xu hướng mở rộng cơ hội khởi nghiệp cho nhiều nhóm đối tượng trong xã hội.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần lan tỏa văn hóa khởi nghiệp sáng tạo ngay từ giáo dục phổ thông và đại học; tôn vinh vai trò doanh nhân; khuyến khích chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Khi sáng tạo trở thành lựa chọn nghề nghiệp, nguồn cung startup sẽ tăng cả về số lượng và chất lượng.

Song song đó là phát triển hạ tầng số quốc gia và các nền tảng dùng chung giúp giảm chi phí vận hành cho startup: dịch vụ kế toán số, thuế điện tử, quản trị nhân sự, nền tảng thanh toán… Việc hoàn thiện khung pháp lý linh hoạt, triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sẽ giúp ý tưởng mới được thử nghiệm nhanh hơn và thương mại hóa hiệu quả hơn.

Vốn và hệ sinh thái – yếu tố quyết định tăng tốc

Một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh không thể thiếu thị trường vốn phát triển. Việc thúc đẩy quỹ đầu tư mạo hiểm, hoàn thiện sàn giao dịch cho doanh nghiệp sáng tạo, khuyến khích doanh nghiệp lớn và viện – trường tham gia đầu tư sẽ tạo dòng vốn dài hạn cho startup công nghệ.

Hoạt động ươm tạo, tăng tốc và kết nối thị trường cũng cần được đẩy mạnh, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ sâu như AI, thương mại điện tử, công nghệ cao, kinh tế số và kinh tế xanh. Khi viện – trường trở thành “vườn ươm công nghệ”, các dự án nghiên cứu có thể nhanh chóng chuyển hóa thành sản phẩm thương mại.

Đổi mới sáng tạo vì vậy không chỉ là khẩu hiệu chính sách, mà là nền tảng để hình thành thế hệ doanh nghiệp mới – linh hoạt, công nghệ hóa và có khả năng cạnh tranh toàn cầu. Nếu xây dựng được môi trường thể chế thuận lợi, hạ tầng hỗ trợ đầy đủ và văn hóa sáng tạo lan tỏa sâu rộng, Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào thập kỷ tăng trưởng mới với vị thế chủ động.

Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo chính là con đường để Việt Nam không chỉ theo kịp, mà còn có thể tạo dấu ấn riêng trong bản đồ kinh tế số toàn cầu.

CASIC TỔNG HỢP