Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng khốc liệt, nhiều chuyên gia quốc tế nhận định Việt Nam đang thể hiện quyết tâm rõ ràng trong việc phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, để tạo ra bước bứt phá thực sự, điều kiện tiên quyết vẫn là xây dựng một hệ sinh thái đầy đủ, đồng bộ và có khả năng chia sẻ rủi ro giữa các chủ thể.

Tại một diễn đàn chính sách cấp quốc gia về hợp tác đầu tư cho khởi nghiệp sáng tạo tổ chức sáng 13/12 tại Hà Nội, các nhà hoạch định chính sách, quỹ đầu tư và chuyên gia quốc tế đã cùng phân tích những cấu phần còn thiếu và đề xuất hướng đi mới cho Việt Nam.

Việt Nam hướng tới mô hình “toàn dân khởi nghiệp”

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho rằng Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng, khi tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới buộc phải dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo ông, việc thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm cấp quốc gia và địa phương là một bước đi mang tính đột phá. Lần đầu tiên, Nhà nước không chỉ đóng vai trò kiến tạo chính sách mà còn trực tiếp tham gia hệ sinh thái với tư cách nhà đầu tư dài hạn. Quỹ được thiết kế theo chu kỳ 10–15 năm, không tính theo từng thương vụ riêng lẻ, đồng thời có thể đầu tư vào các quỹ khác hoặc thậm chí đầu tư ra nước ngoài để tiếp cận công nghệ chiến lược.

Bên cạnh đó, việc chuẩn bị hình thành một sàn giao dịch chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp được xem là động thái quan trọng nhằm tạo kênh thoái vốn minh bạch và thuận lợi hơn cho nhà đầu tư.

Điều kiện tiên quyết: Hệ sinh thái phải đồng bộ

Ông David Lewis, Chủ tịch kiêm CEO Energy Capital Vietnam, đánh giá cao chiến lược thúc đẩy đầu tư mạo hiểm của Việt Nam. Theo ông, việc ban hành Nghị định 264 hướng dẫn thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia thể hiện thông điệp mạnh mẽ: Chính phủ sẵn sàng chấp nhận rủi ro có kiểm soát để kích hoạt dòng vốn đổi mới sáng tạo.

Ông David Lewis - Chủ tịch kiêm CEO Energy Capital Vietnam. (Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN)

Tuy nhiên, ông Lewis nhấn mạnh rằng quỹ đầu tư chỉ phát huy hiệu quả khi đặt trong một hệ sinh thái đầy đủ, nơi doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý có cơ chế phối hợp chặt chẽ. Ông khuyến nghị Việt Nam có thể tham khảo mô hình hợp tác công – tư của Singapore, trong đó Nhà nước đóng vai trò “vốn mồi”, còn khu vực tư nhân dẫn dắt thị trường.

Để minh họa cho rào cản thị trường, ông chia sẻ trường hợp một startup AI quốc tế gặp khó khi tiếp cận khách hàng Việt Nam do doanh nghiệp trong nước còn e ngại thử nghiệm công nghệ mới. Theo ông, giải pháp là cần một cơ chế trung gian, chẳng hạn chương trình thử nghiệm có hỗ trợ từ Nhà nước, giúp chia sẻ rủi ro tài chính trong giai đoạn đầu.

Ngoài ra, ông đề xuất xây dựng cơ chế sandbox cho quỹ đầu tư, triển khai ưu đãi thuế và cơ chế tiếp cận thị trường thuận lợi hơn để định hướng dòng vốn quốc tế vào Việt Nam.

Khu vực tư nhân cần đóng vai trò dẫn dắt

Từ góc độ quỹ đầu tư tư nhân, ông Lê Thành Nam, Giám đốc đầu tư Touchstone Partners, cho rằng giá trị của quỹ không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở khả năng thẩm định, quản trị rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng quốc tế.

Theo ông, cần thiết lập cơ chế hợp tác chặt chẽ giữa khu vực công và tư, trong đó quỹ tư nhân tham gia như một “bộ lọc” đầu tư, giúp Chính phủ xác định lĩnh vực ưu tiên và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Đồng thời, cơ chế “một cửa” trong xử lý thủ tục đầu tư cũng là yếu tố then chốt để cải thiện trải nghiệm của nhà đầu tư.

Ở góc nhìn quốc tế, ông Paulo Andrez, Chủ tịch Danh dự của EBAN, đề xuất mô hình trong đó Chính phủ đóng vai trò nhà đầu tư đầu tiên, sau đó cho phép khu vực tư nhân mua lại phần vốn này khi dự án chứng minh được hiệu quả. Cách làm này giúp giảm thiểu rủi ro cho cả startup và nhà đầu tư.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Xuân Giao, đại diện Vietnam Oman Investment, nhấn mạnh rằng chu kỳ phát triển của một startup thường kéo dài 8–10 năm, do đó vai trò đầu tư sớm của Nhà nước có thể tạo hiệu ứng lan tỏa và thu hút thêm dòng vốn tư nhân.

Hướng tới hệ sinh thái trưởng thành và bền vững

Hiện Việt Nam có hơn 4.000 startup, khoảng 200 tổ chức trung gian hỗ trợ, hai kỳ lân công nghệ và hơn 20 doanh nghiệp tiềm năng trở thành kỳ lân. Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam đứng thứ 44/132 quốc gia, trong khi hệ sinh thái khởi nghiệp xếp thứ 55 và có tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao trong ASEAN.

Tuy vậy, con số chưa đủ để đảm bảo chất lượng. Bài toán đặt ra không chỉ là tăng số lượng startup, mà là hoàn thiện cấu trúc hệ sinh thái: từ vốn mồi, cơ chế chia sẻ rủi ro, sandbox chính sách, sàn giao dịch chuyên biệt đến cơ chế hợp tác ba bên giữa Nhà nước – quỹ tư nhân – tổ chức tài chính quốc tế.

Khi các cấu phần này vận hành đồng bộ, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam mới có thể bước sang giai đoạn trưởng thành, nơi đổi mới sáng tạo không còn là phong trào, mà trở thành động lực tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

CASIC TỔNG HỢP