Nhiều người cho rằng lập nghiệp chính là khởi nghiệp, hoặc khởi nghiệp là con đường duy nhất để lập nghiệp thành công. Tuy nhiên, trên thực tế, đây là hai khái niệm khác nhau về bản chất, mục tiêu và con đường phát triển. Việc hiểu đúng sự khác biệt giữa khởi nghiệp và lập nghiệp không chỉ giúp mỗi cá nhân lựa chọn hướng đi phù hợp, mà còn tránh được những ảo tưởng và áp lực không cần thiết.

Trước hết, lập nghiệp có thể hiểu là quá trình xây dựng sự nghiệp cá nhân một cách bền vững, dựa trên năng lực, kinh nghiệm và giá trị mà một người tạo ra cho xã hội. Lập nghiệp không giới hạn ở việc làm chủ hay thành lập doanh nghiệp. Một người có thể lập nghiệp bằng cách trở thành chuyên gia giỏi trong một lĩnh vực, thăng tiến trong tổ chức, làm việc tự do hoặc tham gia khu vực công. Mục tiêu cốt lõi của lập nghiệp là ổn định lâu dài, phát triển năng lực cá nhân và tạo cuộc sống bền vững.

Trong khi đó, khởi nghiệp là một lựa chọn cụ thể trong quá trình lập nghiệp, tập trung vào việc tạo ra một mô hình kinh doanh mới nhằm giải quyết vấn đề của thị trường. Khởi nghiệp thường gắn liền với đổi mới sáng tạo, rủi ro cao và khả năng tăng trưởng nhanh. Người khởi nghiệp không chỉ xây dựng sự nghiệp cho bản thân, mà còn tạo ra tổ chức, việc làm và giá trị kinh tế cho xã hội. Tuy nhiên, khởi nghiệp không đảm bảo sự ổn định, đặc biệt trong giai đoạn đầu.

Sự khác biệt đầu tiên giữa khởi nghiệp và lập nghiệp nằm ở mục tiêu. Lập nghiệp hướng đến việc xây dựng nền tảng nghề nghiệp vững chắc, đảm bảo cuộc sống lâu dài. Khởi nghiệp hướng đến việc tạo ra giá trị mới và tăng trưởng nhanh, chấp nhận đánh đổi sự ổn định để tìm kiếm cơ hội lớn hơn. Vì vậy, không phải ai cũng cần khởi nghiệp để lập nghiệp thành công.

Khác biệt thứ hai là mức độ rủi ro. Lập nghiệp thường diễn ra theo lộ trình tương đối an toàn: học tập, tích lũy kinh nghiệm, nâng cao năng lực và thăng tiến. Ngược lại, khởi nghiệp là con đường đầy biến động, nơi thất bại là điều phổ biến. Một người có thể khởi nghiệp nhiều lần mới đạt được thành công, trong khi lập nghiệp có thể tiến triển chậm nhưng ổn định hơn.

Về cách thức tạo thu nhập, lập nghiệp thường gắn với thu nhập đều đặn, tăng dần theo năng lực và thời gian. Người lập nghiệp có thể dựa vào lương, thu nhập từ chuyên môn hoặc các nguồn thu ổn định khác. Ngược lại, người khởi nghiệp có thể không có thu nhập trong thời gian dài, thậm chí phải đầu tư ngược lại tiền bạc và công sức. Thu nhập, nếu có, thường đến muộn nhưng có thể rất lớn nếu doanh nghiệp phát triển tốt.

Một điểm khác biệt quan trọng khác là vai trò của cá nhân trong tổ chức. Trong quá trình lập nghiệp, một người thường đảm nhận vai trò chuyên môn cụ thể và phát triển sâu trong lĩnh vực đó. Khởi nghiệp đòi hỏi cá nhân phải đảm nhận nhiều vai trò cùng lúc: từ người xây dựng sản phẩm, bán hàng, quản lý tài chính đến lãnh đạo đội ngũ. Điều này yêu cầu tư duy tổng hợp và khả năng thích nghi cao.

Ngoài ra, tác động xã hội của hai con đường cũng có sự khác biệt. Lập nghiệp chủ yếu tập trung vào sự phát triển cá nhân và gia đình. Khởi nghiệp, nếu thành công, có thể tạo ra ảnh hưởng lớn hơn thông qua việc tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới và đóng góp cho nền kinh tế. Tuy nhiên, đi kèm với đó là trách nhiệm và áp lực lớn hơn.

Một sai lầm phổ biến hiện nay là đồng nhất lập nghiệp với khởi nghiệp, đặc biệt trong giới trẻ. Điều này tạo ra tâm lý rằng nếu không khởi nghiệp thì là “kém cỏi” hoặc “không dám bứt phá”. Thực tế, rất nhiều người thành công và hạnh phúc thông qua con đường lập nghiệp truyền thống. Khởi nghiệp chỉ nên là lựa chọn khi cá nhân đã hiểu rõ bản thân, chấp nhận rủi ro và có sự chuẩn bị cần thiết.

Có thể nói rằng, khởi nghiệp là một nhánh của lập nghiệp, nhưng không phải là con đường duy nhất. Một người có thể lập nghiệp trước, tích lũy kinh nghiệm, rồi sau đó mới khởi nghiệp. Ngược lại, cũng có người khởi nghiệp sớm nhưng sau đó quay lại lập nghiệp trong tổ chức. Không có con đường nào đúng tuyệt đối, chỉ có con đường phù hợp với từng giai đoạn và hoàn cảnh.

Tóm lại, hiểu rõ sự khác biệt giữa khởi nghiệp và lập nghiệp giúp mỗi người có cái nhìn thực tế và cân bằng hơn về sự nghiệp. Lập nghiệp là hành trình dài hạn, còn khởi nghiệp là một lựa chọn mạo hiểm nhưng tiềm năng trong hành trình đó. Thành công không được đo bằng việc bạn có khởi nghiệp hay không, mà bằng việc bạn xây dựng được một sự nghiệp bền vững, có ý nghĩa và phù hợp với giá trị của bản thân.

CASIC tổng hợp