Chiều 10/12, với 90,70% đại biểu tán thành, Quốc hội chính thức thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (AI), tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ tại Việt Nam. Điểm đột phá của luật là chỉ điều chỉnh đầu ra và hành vi sử dụng AI, không can thiệp vào mô hình công nghệ – qua đó bảo đảm không cản trở đổi mới sáng tạo.

Trước khi biểu quyết, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật. Theo Bộ trưởng, AI là lĩnh vực phát triển nhanh, tác động sâu rộng tới kinh tế, xã hội và quản trị quốc gia, do đó cần sớm có khuôn khổ pháp lý để vừa thúc đẩy phát triển, vừa quản trị rủi ro.

Dự thảo luật gồm 35 điều, thiết kế theo hướng luật khung, quy định nguyên tắc và khuôn khổ quản lý nhà nước; các nội dung kỹ thuật chi tiết sẽ được quy định tại nghị định. Cách tiếp cận này phù hợp với đặc thù công nghệ biến đổi nhanh, giúp startup có không gian thử nghiệm và sáng tạo linh hoạt hơn.

Về mô hình quản lý, Việt Nam lựa chọn phương án kết hợp có chọn lọc giữa an toàn và phát triển. Nếu châu Âu thiên về quản lý chặt, Nhật Bản ưu tiên phát triển, Hàn Quốc kết hợp cả hai nhưng nhẹ về an toàn, thì Việt Nam chọn cách tiếp cận hài hòa: bảo đảm an toàn cao hơn mức cơ bản của Hàn Quốc nhưng ít thủ tục hơn châu Âu, đồng thời thúc đẩy phát triển mạnh mẽ như Nhật Bản.

Luật không điều chỉnh mô hình AI – vốn là sáng tạo nội bộ của doanh nghiệp – mà tập trung vào đầu ra, hành vi sử dụng và rủi ro đối với xã hội. Đây là thông lệ quốc tế, giúp cộng đồng startup AI yên tâm đầu tư nghiên cứu lõi mà không lo bị ràng buộc quá mức về công nghệ.

Cơ chế quản lý theo mức độ rủi ro được phân thành ba nhóm: thấp, trung bình và cao, kèm danh mục hành vi bị cấm. Với hệ thống AI rủi ro cao, doanh nghiệp phải tự đánh giá an toàn trước khi triển khai nhưng không phải xin phép; hồ sơ sẽ được xuất trình khi cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật.

Đáng chú ý, luật quy định cơ chế bồi thường thiệt hại nghiêm ngặt, yêu cầu bồi thường toàn bộ thiệt hại và có thể đình chỉ cung cấp dịch vụ nếu vi phạm nghiêm trọng. Tuy nhiên, hệ thống AI rủi ro cao không bị xếp vào nhóm “nguồn nguy hiểm cao độ”, bởi rủi ro chủ yếu đến từ quyết định phần mềm chứ không phải rủi ro vật lý tự thân.

Với mục tiêu thúc đẩy hệ sinh thái AI tự chủ, luật đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ như phát triển hạ tầng dữ liệu – tính toán, mở rộng dữ liệu dùng chung, hỗ trợ thử nghiệm mô hình mới, ưu đãi cho doanh nghiệp AI, phát triển nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng AI. Đây là nền tảng quan trọng để startup công nghệ tiếp cận tài nguyên và thị trường.

Luật cũng yêu cầu minh bạch nội dung do AI tạo ra; âm thanh, hình ảnh, video phải có dấu hiệu nhận diện; thiết lập Cổng thông tin điện tử một cửa và Cơ sở dữ liệu quốc gia về hệ thống AI nhằm hỗ trợ đăng ký thử nghiệm, phân loại rủi ro và báo cáo sự cố.

Lấy con người làm trung tâm, luật nhấn mạnh kiểm soát của con người đối với các quyết định quan trọng của AI, hạn chế thiên lệch, phân biệt đối xử và bảo đảm quyền riêng tư. Đồng thời, hạ tầng AI quốc gia được xác định là hạ tầng chiến lược, phát triển theo mô hình thống nhất – mở – an toàn, khuyến khích hợp tác công tư.

Luật AI có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, đánh dấu bước tiến mới trong quản trị công nghệ tại Việt Nam. Đối với cộng đồng startup, đây không chỉ là hành lang pháp lý bảo đảm an toàn, mà còn là tín hiệu mạnh mẽ khẳng định: đổi mới sáng tạo được khuyến khích, miễn là công nghệ phục vụ con người và phát triển có trách nhiệm.

CASIC TỔNG HỢP