Chiều 10/12/2025, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) với 429/434 đại biểu tán thành (90,70%). Luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2026 và là đạo luật đầu tiên của Việt Nam điều chỉnh toàn diện về phát triển, ứng dụng và quản trị AI.

Việc thông qua luật với tỷ lệ đồng thuận cao được xem là tín hiệu mạnh mẽ về quyết tâm hoàn thiện thể chế cho kỷ nguyên số, đồng thời mở ra không gian pháp lý thuận lợi hơn cho cộng đồng startup công nghệ. Với cách tiếp cận “quản lý để phát triển”, luật hướng tới cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn vào công nghệ lõi.

Kết quả Quốc hội biểu quyết thông qua Luật AI.

Luật gồm 35 điều, xác định rõ nguyên tắc lấy con người làm trung tâm: AI phải phục vụ con người, không thay thế con người và luôn có sự giám sát của con người trong các quyết định quan trọng. Đối với startup, đây là nền tảng định hướng phát triển sản phẩm theo chuẩn mực đạo đức, minh bạch và có trách nhiệm ngay từ giai đoạn thiết kế.

Một điểm nhấn đáng chú ý là định hướng xây dựng tự chủ AI quốc gia, từ hạ tầng tính toán đến dữ liệu và năng lực nghiên cứu. Nhà nước được phép đầu tư trung tâm tính toán AI quốc gia, phát triển hệ thống dữ liệu mở có kiểm soát. Điều này được kỳ vọng sẽ giảm chi phí hạ tầng, hạ thấp rào cản gia nhập thị trường và tạo điều kiện để startup tiếp cận tài nguyên công nghệ với chi phí hợp lý hơn.

Luật cũng đề xuất các công cụ hỗ trợ phát triển như thành lập Quỹ Phát triển AI quốc gia, triển khai cơ chế AI Voucher hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng AI và thiết lập sandbox thử nghiệm có kiểm soát cho các giải pháp nhạy cảm. Với startup công nghệ cao, sandbox là cơ chế quan trọng giúp thử nghiệm sản phẩm trong môi trường pháp lý linh hoạt, giảm rủi ro và chi phí khi đưa công nghệ mới ra thị trường.

Về quản lý rủi ro, luật phân loại hệ thống AI theo mức độ tác động, từ đó gắn với nghĩa vụ pháp lý tương ứng. Các ứng dụng có nguy cơ cao trong lĩnh vực tài chính, y tế, tư pháp, lao động, giáo dục… sẽ phải đáp ứng yêu cầu chặt chẽ hơn về dữ liệu, kiểm định và cơ chế can thiệp của con người. Cách tiếp cận phân tầng này giúp không “đánh đồng” mọi sản phẩm AI, tạo không gian sáng tạo cho những ứng dụng rủi ro thấp và trung bình.

Luật cũng đề cập tới các vấn đề mới như nội dung do AI tạo ra, đạo đức thuật toán và trách nhiệm của nền tảng xuyên biên giới. Điều này giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động thích ứng với chuẩn mực quốc tế, đồng thời bảo đảm chủ quyền số và quyền lợi người dùng trong nước.

Song song với thể chế và hạ tầng, phát triển nhân lực AI được xác định là trụ cột dài hạn. Luật yêu cầu xây dựng Chiến lược nhân lực AI quốc gia, tích hợp kiến thức AI vào giáo dục phổ thông, khuyến khích đại học mở ngành mới và thu hút chuyên gia quốc tế. Nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là yếu tố quyết định để hệ sinh thái startup AI phát triển bền vững.

Việc ban hành Luật AI không chỉ mang ý nghĩa quản lý, mà còn là thông điệp rõ ràng: Việt Nam sẵn sàng bước vào cuộc đua AI với tâm thế chủ động, có trách nhiệm và sáng tạo. Với nền tảng thể chế mới, startup công nghệ có thêm “bệ phóng” để phát triển sản phẩm, gọi vốn và cạnh tranh trên thị trường khu vực và toàn cầu.

CASIC TỔNG HỢP