Trong giai đoạn 2015–2023, Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ của các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ khí hậu. Theo Báo cáo Hệ sinh thái tài trợ công nghệ khí hậu tại Việt Nam 2024 do New Energy Nexus Việt Nam và Clickable Impact Consulting Group công bố, có 49s Startup nhận được đầu tư với tổng giá trị 92,6 triệu USD, tốc độ tăng trưởng trung bình đạt 365% trong giai đoạn 2020–2023. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi các cam kết mạnh mẽ của Chính phủ về mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, cùng với sự quan tâm ngày càng lớn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Phần lớn các khoản đầu tư tập trung vào giai đoạn đầu, với vòng hạt giống và Series A chiếm gần một nửa số giao dịch. Ở giai đoạn ý tưởng, có 28 công ty khởi nghiệp nhận được 8,3 triệu USD, trong khi vòng hạt giống đạt 25,1 triệu USD và Series A đạt 20,8 triệu USD, nổi bật với các tên tuổi như Eco Truck, Datbike và CricketOne. Đặc biệt, hai công ty Entobel và Logivan đã vượt qua vòng gọi vốn Series B, lần lượt huy động 33 triệu USD và 5,5 triệu USD, cho thấy khả năng mở rộng quy mô và sức hút của các mô hình kinh doanh bền vững.

Nguồn tài trợ không hoàn lại cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ khí hậu. Các chương trình như Greentech Incubator của GIZ, SStartup Wheel, Qualcomm Vietnam Innovation Challenge và Net Zero Challenge đã đóng góp gần 2 triệu USD cho các doanh nghiệp giai đoạn đầu, giúp họ thử nghiệm mô hình và tiếp cận thị trường.

Xét theo lĩnh vực, nông nghiệp và thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn nhất với 48,4% tổng vốn đầu tư, tương đương 44,7 triệu USD. Tiếp theo là nhóm phương tiện giao thông xanh với 37,1 triệu USD, chiếm 40,1% vốn, trong đó Datbike và Selex Motors là những đại diện tiêu biểu. Các lĩnh vực khác như kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi năng lượng và hạ tầng xây dựng xanh chiếm tỷ trọng nhỏ hơn nhưng vẫn thể hiện tiềm năng phát triển.

Tuy nhiên, vốn đầu tư công nghệ khí hậu tại Việt Nam mới chỉ chiếm khoảng 4% tổng vốn đầu tư mạo hiểm năm 2023, thấp hơn mức trung bình toàn cầu là 10%. Các thách thức lớn bao gồm khả năng tiếp cận vốn hạn chế, yêu cầu khắt khe từ nhà đầu tư về nền kinh tế đơn vị và khả năng mở rộng, cùng với sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Hệ sinh thái khởi nghiệp vẫn cần sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa sStartup, nhà đầu tư, chính phủ và các tổ chức hỗ trợ để tạo nền tảng phát triển bền vững.

Triển vọng trong những năm tới được đánh giá rất khả quan. Các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm đến những giải pháp giảm phát thải CO2, chuyển đổi sang năng lượng sạch, nâng cao hiệu quả năng lượng và giải quyết thách thức trong nông nghiệp – thực phẩm. Hai yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường hợp tác đa bên. Nếu tận dụng tốt cơ hội, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm khởi nghiệp công nghệ khí hậu của khu vực Đông Nam Á, vừa góp phần chống biến đổi khí hậu, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Trong bức tranh khởi nghiệp công nghệ khí hậu tại Việt Nam, ngoài những con số ấn tượng về vốn đầu tư, điều đáng chú ý là tác động xã hội và môi trường mà các sStartup mang lại. Các giải pháp công nghệ khí hậu không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo ra việc làm mới, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp bền vững, năng lượng tái tạo và giao thông xanh. Điều này góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng xanh và bền vững.

Một khía cạnh khác cần nhấn mạnh là vai trò của chính sách và khung pháp lý. Chính phủ Việt Nam đã đưa ra nhiều cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, trong đó mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 là động lực quan trọng để thúc đẩy dòng vốn đầu tư. Tuy nhiên, hệ thống chính sách hỗ trợ Startup công nghệ khí hậu vẫn còn phân tán, thiếu cơ chế ưu đãi thuế, tín dụng xanh và các quỹ đầu tư chuyên biệt. Nếu có thêm các chính sách đồng bộ, Việt Nam sẽ tạo ra môi trường thuận lợi hơn để sStartup phát triển và thu hút vốn quốc tế.

Kết thúc phần 1, mời các bạn đón xem phần tiếp theo còn bài viết.

Casic tổng hợp