Mặc dù hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, nhưng tỷ lệ startup thành công vẫn còn thấp, đặt ra thách thức lớn với cộng đồng khởi nghiệp. Vì vậy, bên cạnh các chính sách nhà nước và nguồn vốn đầu tư, việc hỗ trợ các startup lựa chọn mô hình kinh doanh sát thị trường trở thành yếu tố sống còn.

Tỷ lệ thành công còn thấp

CyRadar, một startup thành công từ Vườn ươm FPT. Ảnh: Ngọc Minh

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam hiện có khoảng 4.000 startup công nghệ, trong đó đã xuất hiện một số “kỳ lân” công nghệ. Chỉ số đổi mới sáng tạo Việt Nam đứng thứ 44/132 quốc gia, chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp xếp thứ 55, và tốc độ tăng trưởng hệ sinh thái đứng thứ ba trong các nước ASEAN. Tuy nhiên, hơn 90% startup thất bại trong 3 năm đầu, phần lớn do chưa tìm ra chiến lược phù hợp với thị trường và thiếu kiến thức trước khi khởi nghiệp. Thậm chí, chỉ dưới 5% startup Việt thành công sau năm đầu tiên, theo nhận định của một quỹ đầu tư nước ngoài.

Một nghiên cứu của Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (2024) cho thấy chỉ 32% doanh nghiệp khởi nghiệp tồn tại sau 3 năm, thấp hơn mức trung bình 45% của ASEAN. Nguyên nhân chính là các chương trình hỗ trợ hiện nay tập trung nhiều vào không gian làm việc chung, vườn ươm, cuộc thi, nhưng thiếu cơ chế chuyển hóa ý tưởng thành sản phẩm, sản phẩm thành doanh thu, dẫn đến nhiều startup “làm ra sản phẩm thị trường không cần”.

Mô hình khởi nghiệp sát thị trường

Các chuyên gia nhận định, những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thành công thường bắt đầu từ nhu cầu thực tế của thị trường. Tại Israel, “quốc gia khởi nghiệp”, Chính phủ bảo lãnh quỹ đầu tư, doanh nghiệp đưa ra bài toán, còn trường đại học đảm nhiệm việc giải quyết. Kết quả là các dự án có tỷ lệ thành công cao, thời gian thương mại hóa công nghệ ngắn, hiệu quả kinh tế rõ rệt.

CT Group đề xuất Trung tâm Đổi mới sáng tạo thế hệ mới 4.0 (CT Innovation Hub 4.0), nơi mọi hoạt động từ ý tưởng đến thương mại hóa đều gắn trực tiếp với nhu cầu thị trường, đồng thời áp dụng ba công nghệ lõi: web3, blockchain và AI. Web3 đảm bảo minh bạch, blockchain bảo vệ tài sản trí tuệ, AI tối ưu hóa nghiên cứu và mô phỏng hành vi người dùng, giảm chi phí thử nghiệm. Mô hình giúp startup bắt đầu từ một nhu cầu cụ thể, loại bỏ rủi ro lớn nhất là sản phẩm không được thị trường đón nhận.

Trung tâm còn hoạt động như một “trung tâm R&D dùng chung”, nơi doanh nghiệp đặt bài toán, nhận lời giải nhanh, chi phí thấp hơn đáng kể so với phát triển nội bộ. Mô hình đã triển khai thực tế tại TP. Hồ Chí Minh và được Hà Nội lựa chọn theo hình thức nhượng quyền.

Vai trò của nhà nước và chính sách hỗ trợ

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, nhiều chính sách mới đã được ban hành để thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Lần đầu tiên, Việt Nam thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm cấp quốc gia và địa phương, cho phép tổ chức, cá nhân góp vốn cùng nhà nước, đầu tư dài hạn 10-15 năm vào các lĩnh vực công nghệ xanh, công nghệ chiến lược. Việt Nam cũng sẽ hình thành sàn giao dịch chuyên biệt cho khởi nghiệp, giúp các startup và quỹ đầu tư thuận lợi trong giao dịch vốn.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, thành phố vận hành Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội theo mô hình đối tác công – tư, đóng vai trò kết nối nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa. Đồng thời, thành phố thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm 1.200 tỷ đồng, trong đó ngân sách tối đa 49% đóng vai trò “vốn mồi” kết nối chính sách, thị trường và cộng đồng startup.

Phó Chủ tịch UBND nhấn mạnh: Nhà nước không làm thay thị trường, mà chỉ kiến tạo và chia sẻ rủi ro ban đầu. Các startup, doanh nghiệp và nhà đầu tư được mời đến Việt Nam, nơi chính quyền sẵn sàng đồng hành dài hạn để biến ý tưởng sáng tạo thành giá trị phục vụ xã hội.

CASIC TỔNG HỢP