Tuy nhiên, phía sau những câu chuyện thành công được truyền thông nhắc đến là một thực tế khắc nghiệt: phần lớn startup đều thất bại. Không ít dự án đóng cửa chỉ sau vài tháng hoạt động, thậm chí chưa kịp tìm được khách hàng đầu tiên. Vậy điều gì khiến startup thất bại? Câu trả lời không nằm ở một nguyên nhân duy nhất, mà là tổng hòa của nhiều yếu tố liên quan đến thị trường, con người và tư duy.

Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến thất bại của startup là không giải quyết đúng vấn đề của thị trường. Nhiều founder bắt đầu từ ý tưởng mà bản thân cho là hay, nhưng lại thiếu quá trình kiểm chứng với khách hàng thực tế. Sản phẩm được xây dựng dựa trên giả định chủ quan, thay vì nhu cầu đã được xác thực. Khi đưa ra thị trường, startup mới nhận ra rằng khách hàng không thực sự cần giải pháp đó, hoặc vấn đề không đủ lớn để họ sẵn sàng chi tiền. Trong kinh doanh, một sản phẩm không có thị trường phù hợp gần như chắc chắn sẽ thất bại.

Bên cạnh đó, thiếu doanh thu và quản lý tài chính yếu kém là nguyên nhân khiến nhiều startup sớm dừng cuộc chơi. Không ít người nhầm tưởng rằng gọi được vốn đầu tư đồng nghĩa với thành công. Thực tế, vốn chỉ giúp startup có thêm thời gian thử nghiệm, chứ không thay thế được mô hình kinh doanh hiệu quả. Việc chi tiêu quá sớm cho văn phòng, nhân sự hay marketing trong khi chưa tạo ra dòng tiền ổn định khiến startup nhanh chóng cạn kiệt nguồn lực. Khi áp lực tài chính tăng cao, những quyết định sai lầm càng dễ xảy ra.

Một nguyên nhân quan trọng khác là đội ngũ sáng lập thiếu sự bổ trợ và gắn kết. Nhiều startup được thành lập bởi bạn bè hoặc người quen, nhưng lại thiếu sự phân chia vai trò rõ ràng. Khi mọi người đều làm mọi việc, hoặc ngược lại, không ai chịu trách nhiệm cuối cùng, hiệu quả vận hành giảm sút nghiêm trọng. Ngoài ra, mâu thuẫn nội bộ về tầm nhìn, lợi ích hay quyền quyết định thường bùng phát khi startup gặp khó khăn, dẫn đến tan rã từ bên trong.

Năng lực và tư duy của founder cũng đóng vai trò quyết định sự sống còn của startup. Founder không chỉ là người có ý tưởng, mà còn là người dẫn dắt tổ chức trong điều kiện thiếu thông tin và nhiều rủi ro. Khi founder thiếu kiến thức về kinh doanh, không hiểu khách hàng hoặc không sẵn sàng học hỏi, startup rất dễ đi chệch hướng. Đặc biệt, tư duy bảo thủ, không chịu thay đổi khi thị trường phản hồi tiêu cực là nguyên nhân khiến nhiều startup thất bại dù có tiềm năng ban đầu.

Ngoài ra, tốc độ thích nghi chậm với thị trường cũng là một rào cản lớn. Thị trường luôn biến động, hành vi khách hàng thay đổi nhanh và đối thủ cạnh tranh liên tục xuất hiện. Những startup không lắng nghe phản hồi, không đo lường dữ liệu hoặc quá gắn bó với mô hình ban đầu thường bỏ lỡ cơ hội điều chỉnh kịp thời. Trong nhiều trường hợp, thất bại không đến vì ý tưởng sai, mà vì startup không chịu “xoay trục” khi cần thiết.

Một yếu tố khác thường bị đánh giá thấp là khả năng bán hàng và tiếp thị yếu. Nhiều founder xuất thân từ kỹ thuật hoặc chuyên môn chuyên sâu, tin rằng chỉ cần sản phẩm tốt là khách hàng sẽ tự tìm đến. Thực tế, nếu không ai biết đến sản phẩm thì giá trị dù lớn đến đâu cũng không được công nhận. Việc né tránh bán hàng, không đầu tư vào marketing hoặc không xây dựng kênh tiếp cận khách hàng phù hợp khiến startup không thể tạo ra doanh thu cần thiết để duy trì hoạt động.

Bên cạnh các nguyên nhân nội tại, startup còn phải đối mặt với môi trường cạnh tranh khốc liệt. Việc đánh giá thấp đối thủ, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn có sẵn thương hiệu, nguồn lực và mạng lưới khách hàng, là sai lầm phổ biến. Khi lợi thế cạnh tranh không đủ rõ ràng hoặc dễ bị sao chép, startup rất khó trụ vững trong cuộc chơi dài hạn. Nhiều dự án thất bại không phải vì kém chất lượng, mà vì không đủ sức cạnh tranh.

Cuối cùng, kỳ vọng không thực tế về khởi nghiệp là nguyên nhân mang tính tâm lý nhưng ảnh hưởng sâu sắc. Không ít người bước vào khởi nghiệp với suy nghĩ rằng thành công sẽ đến nhanh, hoặc ít nhất là sau một thời gian ngắn nỗ lực. Khi đối mặt với khó khăn kéo dài, áp lực tài chính và sự cô đơn trong quyết định, họ dễ rơi vào trạng thái chán nản và bỏ cuộc. Việc không chuẩn bị tinh thần cho một hành trình dài và nhiều thử thách khiến startup dừng lại quá sớm.

Tóm lại, startup thất bại không phải vì thiếu may mắn, hay ý tưởng chưa đủ hay hoặc năng lực chưa đủ, mà chủ yếu vì chuẩn bị chưa đủ, hiểu sai thị trường và tư duy chưa phù hợp. Thất bại là điều phổ biến và gần như không thể tránh khỏi trong khởi nghiệp, nhưng hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp người đi sau tránh lặp lại những sai lầm cũ. Khởi nghiệp không dành cho tất cả mọi người, nhưng với những ai lựa chọn con đường này một cách tỉnh táo và thực tế, mỗi thất bại đều là bài học quý giá để tiến gần hơn đến thành công bền vững.

CASIC tổng hợp